Đạo diễn Cristian Mungiu và góc nhìn đầy rủi ro trong bộ phim 'Fjord'

🌐 ĐẠO DIỄN CRISTIAN MUNGIU VÀ GÓC NHÌN ĐẦY RỦI RO TRONG BỘ PHIM 'FJORD'

Bộ phim điện ảnh thứ sáu của Cristian Mungiu mang tên Fjord, kể câu chuyện về một gia đình đang đứng trước vành móng ngựa. Họ trông có vẻ là những người tốt, kính sợ Chúa. Họ vừa chuyển từ Romania đến một ngôi làng nhỏ nằm giữa những vịnh hẹp ở vùng nông thôn Na Uy. Gia đình gồm có Mamma (do Renate Reinsve thủ vai), Tata (Sebastian Stan với tạo hình đầu trọc và đeo kính) cùng bầy con đông đúc. Họ là một gia đình theo đạo công khai và tích cực truyền giáo. Trái với xu hướng hiện đại, các bậc phụ huynh ở đây tin vào những hình phạt mang tính quả báo cho các hành vi sai trái. Họ chắc chắn không áp dụng phương pháp nuôi dạy con kiểu nhẹ nhàng (gentle parenting). Mọi thứ đáng lẽ đã có thể yên ổn, chỉ có điều Na Uy năm 2026 lại tỏ ra cực kỳ hoài nghi đối với những người sùng đạo — khi sự khoan dung nổi tiếng của họ chỉ dành cho những người thế tục.

Fjord bắt đầu một cách lặng lẽ và phát triển tinh tế. Chúng ta đồng hành cùng gia đình khi họ được giới thiệu về nơi học tập, làm việc và thờ cúng của mình. Một gia đình thứ hai người Na Uy đóng vai trò là đối trọng của họ. Những câu hỏi bắt đầu nảy sinh: đâu là giới hạn của sự kỷ luật và đâu là sự trừng phạt? Đối với những ai muốn tìm kiếm câu trả lời và sự phân tích khách quan, một thứ sự tinh khiết có mực thước, Mungiu dường như muốn nói rằng: hãy cùng chúng tôi bước xuống vũng bùn này! Trong thế giới đầy phức tạp về mặt đạo đức của bộ phim, không có chi tiết nào bị bỏ quên — từ một hợp âm piano, một lời nhận xét thoáng qua cho đến gấu áo — tất cả đều được đặt dưới một lăng kính hoàn toàn khác. Và chúng ta trở nên giàu có hơn về mặt trải nghiệm nhờ điều đó.

Trang The Verge đã có cuộc trò chuyện với Mungiu, một người gốc Romania, về cách mà quãng thời gian làm báo chí thời trẻ định hình phong cách viết kịch bản của ông, trải nghiệm sống dưới chế độ độc tài của Nicolae Ceaușescu, lý thuyết văn học Marx, cùng những thách thức và niềm vui của việc độc lập suy nghĩ.

Cuộc phỏng vấn này đã được biên tập và rút gọn cho rõ nghĩa.

Tôi muốn bắt đầu từ Liên hoan phim Cannes, nơi ông từng phát biểu rằng câu hỏi mà Fjord đặt ra là: Liệu có những thiểu số tốt và những thiểu số xấu? Tôi tự hỏi liệu câu hỏi này có thay đổi đối với ông kể từ đó đến nay hay không?

Không nhiều lắm. Tôi nghĩ rằng ngoài việc chúng ta cần hiểu có những giá trị tốt đẹp trong xã hội như sự khoan dung đối với các nhóm thiểu số khác và sự hòa nhập cho những người khác biệt với chúng ta, chúng ta luôn phải tập trung vào một ý tưởng rằng: đôi khi, ngay cả với những nhóm thiểu số mà chúng ta không chia sẻ chung giá trị, chúng ta vẫn cần phải khoan dung với họ. Nếu không, điều gì khiến chúng ta tin rằng mình đang có một cái nhìn tự do và tiến bộ hơn về thế giới?

Tất nhiên, luôn có giới hạn. Tất cả chúng ta đều phải lên án bạo lực và cùng đứng về một phía để giúp đỡ mọi người.

Nhưng bất cứ khi nào chúng ta nói về, chẳng hạn như niềm tin tôn giáo, ngay cả khi chúng ta không phải là những người có niềm tin đó, việc thể hiện sự khoan dung với họ vẫn là điều tốt nếu họ muốn chia sẻ những quan điểm khác biệt. Bạn cần để họ được là chính mình. 

“Ngay cả khi có những nhóm thiểu số mà chúng ta không chia sẻ chung giá trị, chúng ta vẫn cần phải khoan dung với họ.”

Có rất nhiều người xung quanh chúng ta mang trong mình vô số niềm tin phi lý, từ việc đọc tử vi cho đến tin vào y học thay thế. Chúng ta vẫn để họ yên đấy thôi. Tại sao chúng ta lại phải lên án những người có đạo? Thật tốt khi cố gắng thuyết phục họ rằng thực tế sẽ tốt hơn nếu niềm tin của bạn dựa trên một nền tảng hợp lý, bởi vì cuối cùng, tất cả chúng ta đều ảnh hưởng đến cuộc sống của người khác và việc đưa ra những lựa chọn dựa trên lý trí là điều nên làm. Nhưng bạn cần phải tiến lên từng chút một, từng bước một. Tôi không tin vào cách áp đặt quan điểm lên người khác và đặt ra các quy tắc để bắt họ phải thay đổi suy nghĩ. Nếu bạn làm vậy, bạn sẽ chỉ đẩy mọi người vào con đường cực đoan hơn.

Ông từng chia sẻ rằng mình liên tục bắt gặp các bài báo viết về những gia đình nhập cư ở các nước Bắc Âu. Việc đọc tin tức có phải là một phần trong thói quen làm việc của ông không? Nếu không, những ý tưởng của ông đến từ đâu?

Tôi đọc rất nhiều tin tức mỗi ngày và giữ lại rất nhiều bài báo trong các thư mục đặc biệt theo nhiều chủ đề khác nhau. Phải mất nhiều năm tôi mới quyết định thực hiện một bộ phim dựa trên những ý tưởng từ các bài báo đó, bởi vì ban đầu chúng rất giật gân. Chúng chỉ đơn thuần thông báo cho chúng ta về một sự việc ấn tượng nào đó vừa xảy ra. Trong khi đối với tôi, một bộ phim phải mang lại điều gì đó sâu sắc hơn, thâm thúy hơn, theo nghĩa là tôi đang cố gắng tìm hiểu lý do tại sao những điều đó lại xảy ra và chúng nói lên điều gì về thế giới xung quanh chúng ta?

Tôi cố gắng tránh xa phần giật gân của sự việc và đào sâu xuống bên dưới để hiểu xem nó có thể phản ánh điều gì về chính cuộc sống của bạn, và đó cũng là những gì tôi đã làm với câu chuyện gốc này. Tôi mất khoảng tám năm kể từ khoảnh khắc tôi đọc được thông tin đó cho đến thời điểm tôi quyết định chuyển thể nó thành phim.

Hãy chia sẻ thêm về quá trình khai thác chất liệu của ông. Ông có thể dẫn dắt chúng ta qua những gì thực sự diễn ra trong khoảng thời gian tám năm đó không? Cụ thể hơn, khoảnh khắc nào trong quá trình đó đưa ông từ việc nghiên cứu thực tế sang hư cấu? Bước nhảy vọt đó diễn ra thế nào, hay nó diễn ra một cách liền mạch?

Cần phải nói rằng tôi không dành toàn bộ 10 năm đó chỉ để điều tra sự việc. Nhưng tôi luôn ý thức được rằng câu chuyện đó tồn tại. Ví dụ, tôi đã quyết định trò chuyện với gia đình liên quan đến vụ việc nổi tiếng nhất, được bàn tán nhiều nhất từ ba năm trước. Tôi đã nói chuyện với họ. Tôi nói chuyện với các con của họ. Tôi đến Na Uy. Tôi gặp gỡ họ hàng của họ. Tôi đến xem ngôi nhà nơi mọi thứ đã xảy ra. Tôi tận dụng thời điểm đó để tìm hiểu sâu hơn và gặp gỡ tất cả những ai có liên quan trong vụ việc đó mà tôi có thể tiếp cận, những người sẵn sàng nói chuyện với tôi. Tôi nói chuyện với các luật sư. Tôi nói chuyện với toàn bộ báo chí đã đưa tin về vụ án. Tôi nói chuyện với thông dịch viên của họ khi họ làm việc với cảnh sát. Tôi nói chuyện với Barnevernet [cơ quan phúc lợi trẻ em Na Uy]. Tôi nói chuyện với các tổ chức phi chính phủ tham gia sâu vào những vụ việc như vậy. Sau đó, tôi thậm chí đã dự khán các phiên tòa xét xử liên quan đến vấn đề quyền nuôi con của họ. Vì vậy, tôi đã làm hết sức mình để tìm kiếm mọi góc nhìn từ những người liên quan, không chỉ trong vụ án đó mà còn ở nhiều vụ án khác.

Cuối cùng, tôi xây dựng kịch bản dựa phần lớn trên các lập luận mà tôi đã ghi chép lại. Tôi không phải bịa ra quá nhiều thứ. Tôi chỉ cần sắp xếp lại các tư liệu, chứ không cần phải tự nghĩ ra các lập luận của từng phía.

Phần hư cấu trong phim xuất phát phần lớn từ gia đình thứ hai, những nhân vật hoàn toàn là hư cấu, và điều đó mang lại cho tôi cơ hội nhìn nhận bộ phim từ góc độ của những người lớn. Tôi cần phải gắn bó với gia đình nhân vật chính, nhưng tôi muốn cân bằng góc nhìn đó với góc nhìn của một gia đình khác cũng có con cái và chia sẻ những giá trị của xã hội nơi họ đang sống — một gia đình mà nhân vật chính buộc phải giao tiếp vì họ đang bị cô lập tại vịnh hẹp ở tận cùng thế giới này. Việc quan sát những giá trị ấy va chạm ra sao và điều gì thay đổi trong quá trình bị buộc phải giao tiếp với người khác là vô cùng quan trọng đối với tôi.

Hãy kể cho chúng tôi nghe về quãng thời gian ông làm phóng viên hồi đầu sự nghiệp. Làm thế nào mà ông quyết định chuyển hướng sang làm phim?

Tôi bắt đầu làm việc cho báo chí từ năm 1987, và đó cũng là một phần trong hành trình tiến gần hơn đến những gì tôi thực sự muốn làm. Tôi khao khát trở thành một người kể chuyện, và ngay từ độ tuổi đó — khi tôi 19 tuổi — tôi đã muốn trở thành một nhà làm phim. Hồi đó, việc trở thành sinh viên trường điện ảnh dưới thời cộng sản không phải là một quá trình công bằng, thế nên con đường đó không dành cho tôi. Vì vậy, tôi bắt đầu tìm cách trở thành một cây viết. Đó là điều tôi nghĩ mình có thể làm. Tôi bắt đầu viết lách. Rồi tôi vào làm cho tờ báo này, bắt đầu rèn giũa kỹ năng viết và chụp ảnh. Đó là hai hoạt động gần gũi nhất với việc làm phim mà tôi có thể thực hiện vào lúc đó khi chưa thể trực tiếp trở thành nhà làm phim. Rất nhiều phong cách viết kịch bản của tôi ngày nay vẫn dựa trên giai đoạn tôi học cách viết một bản tin.

Nhưng thật may mắn, như các bạn đã biết, bức tường Berlin đã sụp đổ. Chủ nghĩa cộng sản sụp đổ. Thật là một khoảng thời gian đầy nhiệt huyết khi làm báo bởi vì mọi người đang khao khát thứ mà họ gọi là “sự thật” sau một thời gian dài chúng ta không có một nền báo chí tự do.

Phong cách viết của tôi đã được định hình trong giai đoạn đó. Khi mô tả sự việc, tôi không mang theo quan điểm cá nhân của mình vào đó. Tôi miêu tả một tình huống khách quan, cách mà các sự việc hiện diện, nhưng tôi không đưa ra kết luận. Tôi miêu tả tình huống và khuyến khích bạn sử dụng tinh thần phản biện của mình để hiểu cách chúng vận hành. Tôi cũng khuyến khích bạn gánh vác trách nhiệm đó với tư cách là một khán giả, nơi tôi không dẫn dắt…

🗞 Nguồn: The Verge

#vgsnews #vgs #tintuc